Pułapki czyhające na konsumentów w Black Friday i okresie przedświątecznym

1. Wprowadzenie – dlaczego Black Friday stał się polem minowym dla konsumentów?

Black Friday – amerykański zwyczaj wielkich wyprzedaży – w Polsce przez lata zmieniał się z pojedynczego dnia w cały sezon wyprzedażowy. W 2025 roku mamy już do czynienia z kilkutygodniowymi akcjami marketingowymi: „Czarny Tydzień”, „Black Weeks”, „Black Month”, „Pre-Black Friday”, „Cyber Monday”, „Pre-Sales Christmas”, „Wyprzedaż przedświąteczna”, co prowadzi do kompletnego rozmycia granic między standardową sprzedażą a sprzedażą promocyjną.

Wraz z tym zjawiskiem pojawia się wysoka skala nieprawidłowości. Według analiz UOKiK z ostatnich lat, nawet 40–60% promocji może zawierać elementy niezgodne z prawem, a naruszenia często mają charakter systemowy: fałszowanie historii cen, ukryte opłaty, wprowadzanie w błąd, brak rzetelnej informacji o zasadach zwrotu lub braku gwarancji.

2. Fałszowanie historii cen – najpowszechniejsza pułapka Black Friday

2.1. Dyrektywa Omnibus i obowiązek informowania o najniższej cenie z 30 dni

Od wejścia w życie dyrektywy Omnibus (w Polsce – nowelizacja ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług, art. 4) przedsiębiorca jest zobowiązany do:

wykazania obok ceny promocyjnej – najniższej ceny produktu z 30 dni przed obniżką.

Mimo obowiązywania przepisów już od 2023 r., w sezonie 2024–2025 wciąż masowo wykrywa się manipulacje, m.in.:

• • celowe podwyższanie ceny na 31. dzień, by ominąć obowiązek wskazania niskiej ceny,
  • prezentowanie „przekreślonej ceny” jako niepowiązanej z rzeczywistą historią ceny,
  • ukrywanie najniższej ceny w mało widocznym miejscu,
  • stosowanie fałszywych promocji: „-50%”, które w rzeczywistości oznaczają rabat 5–10%.

2.2. Najczęstsze naruszenia stwierdzane przez UOKiK

UOKiK wykazuje w swoich raportach powtarzalne wzorce naruszeń:

1. 1. Brak informacji o najniższej cenie z 30 dni – najprostsze, ale masowe naruszenie.
   2. Manipulowanie „najniższą ceną” – przedsiębiorca fikcyjnie ją ustala, uwzględniając np. indywidualne rabaty klientów, aby obniżyć obowiązkową wartość.
   3. Nadużywanie ceny dynamicznej – algorytmy zmieniające cenę kilka razy dziennie, uniemożliwiające konsumentowi jej ocenę.
   4. Promocje warunkowe, np. „-20% od ceny katalogowej”, gdzie cena katalogowa nie ma żadnego związku z rzeczywistością rynkową.

2.3. Dlaczego przedsiębiorcy ryzykują?

Bo promocje w Black Friday to nie tylko sprzedaż – to przede wszystkim:

• • zbieranie danych o konsumentach,
  • generowanie ruchu w e-commerce,
  • wywoływanie efektu FOMO (fear of missing out).

A zgodnie z psychologią zachowań konsumenckich, presja czasu i „niesamowite okazje” znacznie obniżają racjonalność decyzji zakupowych.

3. Ukryte koszty i nieuczciwe praktyki cenowe

3.1. Dodatkowe opłaty ujawniane dopiero przy checkout

W 2025 roku szczególnie popularne są następujące naruszenia:

• • opłaty za pakowanie, kompletowanie, przygotowanie do wysyłki – nieujęte w cenie produktu,
  • dynamiczne ceny dostawy – komputer generuje „najniższą możliwą cenę”, która rośnie wraz z koszykiem,
  • rzekome „ubezpieczenia przesyłki” dodawane automatycznie,
  • automatycznie zaznaczone zgody marketingowe połączone z rabatami.
  • zbieranie danych osobowych, w tym danych do wysyłki przed pokazaniem podsumowania koszyka wraz z podaniem ostatecznej ceny (np z wysyłką).

Zgodnie z art. 5 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym konsument musi zostać poinformowany o pełnej cenie, obejmującej wszystkie nieuniknione koszty.

3.2. Płatności ratalne i „kup teraz, zapłać później”

W sezonie przedświątecznym często pojawiają się oferty:

• • 0% RRSO,
  • odroczone płatności,
  • „łatwe raty”.

Pułapki:

1. 1. RRSO ≠ 0%, bo klient płaci prowizję za uruchomienie kredytu.
   2. Obowiązek założenia konta bankowego lub karty kredytowej.
   3. Dynamiczne zmiany kosztu raty po dodaniu produktu do koszyka.
   4. „Oferta 0%” obejmuje tylko część produktów, ale sklep sugeruje inaczej.

3.3. Rabaty warunkowe – pułapki konstrukcyjne

Popularne są promocje:

• • „drugi produkt za 1 zł”,
  • „kup 3, zapłać za 2”,
  • „promocja obowiązuje wyłącznie w przypadku zakupów powyżej X”.

Naruszenia:

• • brak informacji, że zwrot jednego produktu utrudnia lub uniemożliwia zwrot drugiego,
  • zaniżanie wartości zwrotu,
  • naliczanie rabatu w sposób niezgodny z regulaminem.

4. Wprowadzające w błąd informacje o dostępności – „promocje na wyczerpaniu”

4.1. Sztuczne ograniczanie dostępności

Zgodnie z Omnibus i ustawą o nieuczciwych praktykach rynkowych, zakazane jest:

• • podawanie fałszywych informacji o niskim stanie magazynowym,
  • generowanie sztucznych komunikatów typu „Ostatnie 3 sztuki!”,
  • sztuczne liczniki czasu, generowane algorytmem, a nie realną promocją.

4.2. Realne przykłady manipulacji

• • Komunikaty typu „5 osób ogląda ten produkt” – choć są generowane losowo.
  • „Oferta ważna jeszcze 02:12:54” – licznik resetuje się po odświeżeniu strony.
  • Cena rośnie po kilku minutach, aby wymusić impulsywną decyzję.

Takie praktyki są wprost uznawane za agresywne praktyki rynkowe (art. 8 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym).

5. Problemy z realizacją prawa zwrotu – nieuczciwe regulaminy

5.1. Konsument zawsze ma prawo do 14-dniowego odstąpienia od umowy

W Black Friday wiele sklepów próbuje ograniczać to prawo, stosując:

• • komunikaty „Promocja nie podlega zwrotowi” – niezgodne z prawem,
  • skracanie terminu na zwrot,
  • żądanie oryginalnego opakowania („zwrot możliwy tylko w nienaruszonym pudełku”),
  • wprowadzanie opłat manipulacyjnych przy zwrocie.

Przypominam:

Konsument może zwrócić produkt z promocji w ciągu 14 dni od otrzymania, bez podania przyczyny.

5.2. Co z prezentami świątecznymi? – pułapka czasowa

Produkty kupowane na prezent często leżą nierozpakowane aż do Wigilii.

Sklepy doskonale o tym wiedzą i przed świętami:

• • skracają terminy zwrotu,
  • ukrywają informację o dodatkowych przedłużonych okresach zwrotów (np. „do końca stycznia”).

5.3. Cyfrowe produkty i rozwiązania subskrypcyjne

W 2025 roku wzrosła liczba skarg na:

• • subskrypcje uruchamiające się „automatycznie po zakupie”,
  • niewidoczne informacje o konieczności opłacenia pierwszego miesiąca,
  • brak możliwości rezygnacji bez pobrania pierwszej opłaty.

6. Pułapki marketplace’ów i platform zakupowych

6.1. Odpowiedzialność za produkt

Platformy typu:

• • Allegro,
  • Amazon,
  • eBay,
  • AliExpress,
  • Temu,

coraz częściej nie są „sprzedawcą”, lecz „pośrednikiem”. Konsument często nawet nie wie, że kupuje od:

• • firmy z Chin,
  • mikroprzedsiębiorcy bez regulaminu zgodnego z UE,
  • sprzedawcy, na którego nie działa polskie prawo o rękojmi.

6.2. Problemy specyficzne dla marketplace’ów

1. 1. Brak realnego prawa do reklamacji – przedsiębiorca zagraniczny ignoruje zgłoszenia.
   2. Długi czas dostawy, często po świętach.
   3. Towary podrabiane lub niezgodne z opisem.
   4. „Gwarancja producenta”, która nie istnieje.
   5. Pamietajcie, że ustawa wyszczególnia gwarancję i rękojmie – są to dwa oddzielne uregulowane prawa. Gwarancja jest wtedy gdy mamy dokument gwarancyjny, który ją określa.

7. Fejkowe sklepy internetowe i oszustwa w Black Friday

7.1. Jak działają fałszywe sklepy?

W okresie wyprzedaży pojawia się lawina nowych stron:

• • z cenami 50–80% niższymi od rynkowych,
  • wyglądających profesjonalnie,
  • sugerujących współpracę z dużymi markami.

Najczęstsze oszustwa:

1. 1. Kradzież danych płatniczych – po wpisaniu danych karty.
   2. Brak dostawy produktu – sklep znika po kilku dniach.
   3. Dostarczenie podróbek – zwłaszcza kosmetyków, elektroniki, markowych ubrań.

7.2. Po czym poznać fałszywy sklep?

• • brak nr NIP lub błędne dane firmy,
  • płatność tylko przelewem lub kartą (bez PayPo, PayU, BLIKa),
  • brak polityki zwrotów,
  • brak pełnych danych kontaktowych,
  • domena zarejestrowana niedawno.

8. Problemy logistyczne – zaginione paczki, opóźnienia i naruszenia praw konsumenta

8.1. Kiedy sprzedawca jest odpowiedzialny za opóźnienie?

Zgodnie z art. 548 Kodeksu cywilnego:

Ryzyko przypadkowej utraty przesyłki przechodzi na konsumenta dopiero z chwilą jej wydania.

Oznacza to, że:

• • jeśli kurier zgubi paczkę → odpowiedzialny jest sprzedawca,
  • jeśli przesyłka nie została wydana przed Wigilią, mimo że miała → to sprzedawca ponosi odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowy.

8.2. Główne ryzyka logistyczne w grudniu

• • opóźnienia nawet 10–14 dni,
  • błędne etykiety,
  • przeciążone paczkomaty,
  • przepełnione sortownie.

Wiele sklepów próbuje w takiej sytuacji zrzucić odpowiedzialność na przewoźnika, jednak jest to niezgodne z prawem.

9. Reklamacje i rękojmia – najczęstsze manipulacje stosowane po Black Friday

9.1. Rękojmia a gwarancja – podstawowa różnica

W okresie wyprzedaży sprzedawcy często twierdzą:

• • „produkt przeceniony nie podlega reklamacji”,
  • „trzeba korzystać z gwarancji producenta”,
  • „rękojmia nie przysługuje, to promocja”.

To nieprawda.

9.2. Rękojmia obowiązuje zawsze, również na promocje

Konsument ma:

• • 2 lata rękojmi,
  • prawo do: naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy.

Wyjątek: wada, o której konsument został poinformowany przed zakupem.

9.3. Najczęstsze niezgodne z prawem praktyki sklepów

1. 1. Odsyłanie klienta do producenta lub serwisu – mimo że odpowiada sprzedawca.
   2. Twierdzenie, że promocja wyłącza odpowiedzialność.
   3. Narzucanie płatnych ekspertyz.
   4. Odmowa reklamacji z powodu:
      • • braku oryginalnego opakowania,
        • braku paragonu (wystarczy dowód zakupu!),
        • „uszkodzeń mechanicznych” bez ekspertyzy.

10. Elektronika i AGD – pułapki specyficzne dla droższych zakupów

10.1. Problem: „Outlet”, „powystawowy”, „refurbished”

W Black Friday wiele sklepów sprzedaje elektronikę:

• • zwroty konsumenckie,
  • naprawy pogwarancyjne,
  • egzemplarze powystawowe,

jednak nie informuje o tym w ogóle lub robi to nieprecyzyjnie.

Zgodnie z prawem:

Sprzedawca musi jasno poinformować konsumenta o stanie produktu, a brak takiej informacji oznacza sprzedaż towaru jako pełnowartościowego.

10.2. Dodatkowe gwarancje i ubezpieczenia

Popularne są oferty:

• • wydłużona gwarancja,
  • ochrona ekranu,
  • ubezpieczenie ecommerce.

Najczęstsze problemy:

• • produkt nie obejmuje wszystkich usterek,
  • ubezpieczenie działa tylko przy rocznej opłacie,
  • klient przechodzi przez skomplikowaną procedurę zgłoszenia.

11. Black Friday w sklepach stacjonarnych – manipulacje wizualne i marketingowe

11.1. Czerwona metka ≠ promocja

Często stosowane naruszenia:

• • czerwone cenówki, które wcale nie oznaczają obniżki,
  • „stare ceny” zawyżane tylko na czas promocji,
  • błędnie oznakowane półki.

11.2. Chaos promocyjny

W sklepach fizycznych dochodzi do:

• • mylenia cen produktów na półkach,
  • błędów kasjerskich,
  • „promocji hybrydowych”, gdzie rabat działa tylko przy aplikacji mobile.

12. Psychologiczne pułapki manipulacji w Black Friday

12.1. Efekt FOMO

• • „tylko dziś”,
  • „ostatnie sztuki”,
  • „niesamowita okazja”.

12.2. Społeczna presja

• • „kupione dziś 432 razy” – fałszywe statystyki.

12.3. Paraliż decyzyjny i zakupy nieplanowane

Badania pokazują, że przeciętny konsument w Black Friday kupuje o 30–50% więcej niepotrzebnych produktów, niż planował.

13. Jak konsument może się chronić? – praktyczny przewodnik prawny

13.1. Sprawdzaj historię ceny

Nawet jeśli sklep próbuje manipulować – konsument może korzystać z:

• • archiwalnych danych porównywarek cen,
  • rozszerzeń przeglądarki,
  • strony UOKiK (monitoring rynku).

13.2. Czytaj regulaminy

Zwłaszcza:

• • zasady zwrotów,
  • informacje o rękojmi,
  • dane sprzedawcy.

13.3. Nie kupuj na fałszywych stronach

Sprawdzaj:

• • NIP,
  • KRS,
  • dane kontaktowe,
  • formy płatności.

13.4. Dokumentuj zakup

Zachowaj:

• • potwierdzenie zamówienia,
  • potwierdzenie płatności,
  • screeny promocji.

To ułatwi ewentualne postępowanie dowodowe.

14. Podsumowanie – czy Black Friday jest bezpieczny dla konsumenta?

Black Friday nie jest z natury „nieuczciwy”. Problemem są praktyki przedsiębiorców, którzy:

• • manipulują cenami,
  • ukrywają istotne informacje,
  • tworzą agresywny marketing,
  • utrudniają zwroty i reklamacje.

W 2025 roku wciąż najpowszechniejszym naruszeniem pozostaje manipulowanie historią ceny oraz wykorzystanie presji FOMO.

Konsument świadomy swoich praw może jednak uniknąć większości pułapek, stosując:

• • sceptycyzm wobec promocji „zbyt dobrych, by były prawdziwe”,
  • analizę obowiązków sprzedawcy z dyrektywy Omnibus,
  • znajomość prawa do odstąpienia od umowy,
  • znajomość zasad rękojmi i odpowiedzialności sprzedawcy.

Jednocześnie warto podkreślić, że rośnie liczba postępowań UOKiK, a przepisy w 2025 r. są dla konsumentów korzystniejsze niż kiedykolwiek. Jeśli kupujący zna swoje prawa – jest w stanie skutecznie chronić swoje interesy nawet w najbardziej intensywnym sezonie zakupowym roku.