Na terenie Unii Europejskiej opakowania i odpady opakowaniowe regulowane są dyrektywą 94/62/WE, implementowaną w poszczególnych krajach odmiennymi przepisami. Celem tych regulacji jest zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych i zwiększenie recyklingu. Włochy i Niemcy wdrożyły własne systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR) dla opakowań – we Włoszech działa konsorcjum CONAI, a w Niemczech obowiązuje Ustawa o opakowaniach (VerpackG). Niemiecki VerpackG (ustawa od 1.01.2019) realizuje unijne założenia, zwiększając odbiór i odzysk opakowań oraz nakładając obowiązki na przedsiębiorców. We Włoszech z kolei wzorzec implementacji stanowi Dekret Legislacyjny nr 152/2006, który przerzuca na producentów i użytkowników opakowań konieczność finansowania recyklingu poprzez konsorcjum CONAI. W kolejnych częściach omówimy, kto i jak musi się zarejestrować w włoskim systemie oraz gdzie, jakie ponosi opłaty, a następnie porównamy te wymogi z niemieckim VerpackG.
Włoskie regulacje opakowaniowe (CONAI)
We Włoszech jedynym systemem EPR dla opakowań jest Consorzio Nazionale Imballaggi (CONAI) – jedyne krajowe konsorcjum zarządzające odzyskiem i recyklingiem materiałów opakowaniowych . Zgodnie z włoskim prawem (m.in. D.Lgs 152/2006) do systemu CONAI muszą przystąpić wszystkie firmy produkujące lub wprowadzające do obrotu opakowania bądź materiały na opakowania. Należą do nich producenci i importerzy surowców opakowaniowych, producenci i importerzy półproduktów czy gotowych opakowań, a także hurtownicy i dystrybutorzy towarów w opakowaniach . Obowiązek ten dotyczy zarówno producentów krajowych, jak i zagranicznych podmiotów sprzedających towary do Włoch. Wyłączeni są tzw. użytkownicy końcowi opakowań – czyli podmioty, które kupują opakowane towary na własny użytek lub cele własnej działalności, nie prowadząc ich dalszej sprzedaży . Rolę producenta zgodnie z włoską definicją pełni także importer towarów w opakowaniach, co oznacza, że polski eksporter wysyłający towary bezpośrednio do włoskich klientów z automatu podlega tym obowiązkom.
Rejestracja w systemie CONAI odbywa się przez jego portal internetowy, dostępny pod adresem dichiarazioni.conai.org. Przy przystąpieniu należy przesłać formularz zgłoszeniowy i uregulować opłatę członkowską. Wysokość opłaty członkowskiej wynosi 5,16 EUR (część stała) powiększone o część zmienną – łączny koszt jest uiszczany jednorazowo przy rejestracji . Dla małych przedsiębiorstw (przychody < 500 000 EUR) możliwe jest uproszczone przystąpienie przez stowarzyszenie branżowe. Po rejestracji firma wybiera kategorię zgodnie ze swoją działalnością.
Ponadto podmioty zarejestrowane w CONAI muszą corocznie deklarować ilości opakowań wprowadzonych na rynek włoski oraz opłacać składki środowiskowe (tzw. opłatę EPR). Opłata ta zależy od masy i rodzaju materiału opakowaniowego (zapis w artykułach statutowych konsorcjum oraz D.Lgs.152/06) . Aktualne stawki od 2025 roku wynoszą przykładowo ok. 5,00 EUR/t dla stali i 12,00 EUR/t dla aluminium, natomiast w przypadku szkła – około 15–40 EUR/t w zależności od rodzaju (czyste lub zmieszane). Opłaty za tworzywa sztuczne są modulowane i mogą sięgać kilkuset euro za tonę w zależności od przetwarzalności materiału (np. bandy od ~24 EUR/t do ~~610 EUR/t w najdroższych kategoriach). W praktyce podmioty raportują kwartalnie w portalu CONAI wagi poszczególnych materiałów, a CONAI wystawia faktury na odpowiednie składki.
Podsumowując, włoskie przepisy nakładają na polskich eksporterów wysyłających opakowane towary do Włoch obowiązek dołączenia do systemu CONAI, rejestracji online oraz uiszczenia jednorazowej opłaty członkowskiej (5,16 EUR + część zmienna) . Brak spełnienia tych wymogów może skutkować sankcjami administracyjnymi zgodnie z włoskimi przepisami o odpadach.
Niemieckie przepisy opakowaniowe (VerpackG)
Niemcy wprowadzili od 1 stycznia 2019 r. ustawę o opakowaniach (Verpackungsgesetz, zw. VerpackG), która zastąpiła wcześniejsze rozporządzenie VerpackV. Celem VerpackG jest zwiększenie recyklingu odpadów opakowaniowych i przerzucenie kosztów gospodarki opakowaniami na producentów i dystrybutorów. Ustawa realizuje dyrektywę unijną, kładąc nacisk na odzysk, ponowne użycie i selektywną zbiórkę opakowań.
Zgodnie z VerpackG każdy przedsiębiorca (producent, importer, dystrybutor) wprowadzający do obrotu w Niemczech towary w opakowaniach musi zarejestrować swoją firmę w centralnym rejestrze opakowań LUCID. Definicja „producenta” w przepisach obejmuje bowiem również importera – więc eksportujący towary do Niemiec polski przedsiębiorca traktowany jest tak samo jak niemiecki producent. Rejestracja w LUCID jest bezpłatna i odbywa się online na stronie Zentrale Stelle Verpackungsregister (dostępnej też w języku angielskim). Ustawodawca wprowadził zasadę samodzielnej rejestracji – firma nie może przenieść tego obowiązku na inne podmioty czy przedstawicieli. W rejestrze LUCID podaje się m.in. dane podmiotu oraz zakres wprowadzanych na rynek opakowań. Każdy może sprawdzić w rejestrze, czy dany sprzedawca i jego opakowania są legalnie zarejestrowane.
Obowiązki obejmują wszystkie rodzaje opakowań wprowadzane do obrotu, zwłaszcza opakowania jednostkowe i zbiorcze trafiające finalnie do odbiorcy prywatnego (B2C) oraz – od nowelizacji obowiązującej od 1.07.2022 – także opakowania przemysłowe i handlowe (B2B). W praktyce oznacza to, że eksportując towary do niemieckich firm lub konsumentów, należy zaliczyć rodzaj opakowania do właściwej kategorii (konsument lub przedsiębiorca) i zgłosić jego udział w systemie.
Po rejestracji w LUCID przedsiębiorca musi także zapewnić odzysk i recykling opakowań. Dla opakowań konsumenckich (trafiających do odbiorcy prywatnego) obowiązuje tzw. system dualny – firmy muszą podpisać kontrakt z zatwierdzonym operatorem odzysku (takim jak Landbell, Interseroh czy inne) na zagospodarowanie tych opakowań. Operator ten zbiera, sortuje i recyklinguje opakowania w imieniu firmy, a firma płaci za to stawki określone w umowie (zwykle zależą od rodzaju i masy opakowań). Rejestracja w LUCID i udział w dualnym systemie jest obowiązkowy – brak umowy z systemem dualnym może skutkować karami sięgającymi nawet 200 000 EUR za każdy niedopełniony obowiązek.
Warto dodać, że polscy eksporterzy, którzy nie mają w Niemczech oddziału, mają od 2021 r. możliwość powołania tzw. Authorized Representative (ustawowego pełnomocnika) zarejestrowanego w Niemczech. Pełnomocnik ten wypełnia obowiązki firmy na rynku niemieckim, ale sam eksporter wciąż sam musi dokonać rejestracji w LUCID na własne nazwisko. Ustawodawca dopuszcza tylko jednego takiego przedstawiciela (musi być to osoba fizyczna lub prawna mająca siedzibę w Niemczech), a pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie po niemiecku.
Podsumowując, w Niemczech każdy podmiot wprowadzający opakowania do obrotu na rynek niemiecki musi zarejestrować się w LUCID oraz zawrzeć umowę z dualnym systemem odzysku. Rejestracja jest bezpłatna i obowiązuje wszystkie firmy (bez limitów ilościowych) , a obowiązek ochrony środowiska realizuje się poprzez organizację odzysku na zasadach systemu dualnego. Naruszenie tych przepisów grozi surowymi sankcjami, w tym wysokimi grzywnami czy zakazem sprzedaży w Niemczech .
Porównanie włoskiego CONAI i niemieckiego VerpackG
| Aspekt | Włochy (CONAI) | Niemcy (VerpackG) |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Dekret legislacyjny nr 152/2006 (wdrażający dyrektywę opakowaniową UE), wsparty regulacjami krajowymi | Ustawa o opakowaniach (VerpackG) obowiązuje od 1.01.2019 |
| System EPR | Jedno państwowe konsorcjum CONAI (gospodarka opakowaniami) – brak alternatywy dla producentów czy importerów | Publiczny rejestr LUCID prowadzony przez Zentrale Stelle oraz systemy dualne (operatory zbierania recyklingu, np. Landbell) |
| Zakres opakowań | Wszelkie opakowania: papier, plastik, szkło, metal, drewno, bioplastik itp. (jednolite zasady dla wszystkich) | Wszystkie opakowania sprzedawane w Niemczech. Od 2022 także opakowania B2B. Szczególnie: jednostkowe, zbiorcze, wysyłkowe i serwisowe (pod system dualny) |
| Kto musi się zarejestrować | Producenci/importerzy materiałów opakowaniowych i opakowań, producenci opakowań pustych, importerzy/dystrybutorzy towarów w opakowaniach (z wyjątkiem użytkowników końcowych) | Każdy wprowadzający opakowania na rynek niemiecki (producent/importer/dystrybutor), w tym sprzedawcy wysyłkowi i e-commerce |
| Rejestracja | Portal CONAI: dichiarazioni.conai.org – wypełnienie formularza zgłoszeniowego i wniesienie opłaty członkowskiej | Publiczny rejestr LUCID: lucid.verpackungsregister.org – rejestracja online (bezpłatna, strona po angielsku) przez wprowadzenie danych firmy |
| Opłaty | Jednorazowa opłata członkowska: 5,16 EUR + opłata zmienna (raz na stałe) ; następnie coroczne składki EPR za odpady (np. ~5 EUR/t stali, 12 EUR/t aluminium ) | Rejestracja w LUCID bezpłatna . Obowiązek udziału w systemie dualnym: opłaty ustalane w umowie z operatorem (zwykle wg ilości i rodzaju opakowań) |
| Reprezentant eksportera | Brak specjalnych przepisów – firma rejestruje się samodzielnie | Możliwość powołania niemieckiego pełnomocnika (Authorized Representative) na odpowiedzialnego za obowiązki VerpackG, choć rejestrację LUCID zawsze wykonuje eksportujący |
Podsumowanie
Pod względem celów wykorzystanie surowców i recyklingu opakowań włoski i niemiecki system są do siebie podobne, ale różnią się organizacją i obowiązkami dla przedsiębiorców. We Włoszech cały EPR opakowań realizuje jedno państwowe konsorcjum (CONAI) , podczas gdy w Niemczech funkcjonuje publiczny rejestr i komercyjne systemy dualne. Dla polskiego eksportera oznacza to: sprzedając do Włoch – konieczność dołączenia do CONAI, rejestracji na jego portalu i wniesienia składki członkowskiej; sprzedając do Niemiec – rejestracji w LUCID oraz zawarcia umowy z niemieckim systemem odzysku. Przepisy obu krajów są obecnie bardzo restrykcyjne: brak dopełnienia tych formalności może skutkować wysokimi karami finansowymi. Polscy eksporterzy powinni zatem każdorazowo uwzględnić te obowiązki przy planowaniu działalności handlowej na rynku włoskim i niemieckim.
Moja Kancelaria oferuje pomoc przy rejestracji w obu systemach jak i pomoc w dalszej obsłudze zgłoszeń i raportów. Zapraszam do kontamtu.
Comments are closed.